เซอร์วิสชาร์จ คืออะไร ร้านอาหารเก็บได้ไหม คิดยังไง เงินไปไหน

เซอร์วิสชาร์จคือบรรทัด 10% ที่อยู่ใต้ค่าอาหารและก่อน VAT ในบิล ลูกค้าคุ้นกันดี แต่เจ้าของร้านหลายคนไม่เคยนั่งคิดจริงจังว่าควรเก็บไหม กฎบังคับอะไรไว้บ้าง เซอร์วิสชาร์จคิดยังไงคู่กับ VAT และเงินที่เก็บมาแล้วควรไปอยู่ที่ไหน บทความนี้ไล่ให้ครบทั้งสี่เรื่อง พร้อมตัวเลขเป็นเงินบาท เพื่อให้ตัดสินใจได้เอง ไม่ต้องลอกร้านข้าง ๆ

บอกไว้ก่อนว่าเรื่องภาษีและแรงงานด้านล่างอ้างอิงจากคำวินิจฉัยและคำชี้แจงของหน่วยงานที่เผยแพร่ไว้ ใส่ลิงก์ไว้ทุกจุด ใช้เป็นจุดเริ่มต้นได้ดี แต่ก่อนเปลี่ยนระบบจริงควรให้นักบัญชีของร้านดูอีกรอบ

เซอร์วิสชาร์จ คืออะไร และไม่ใช่อะไร

เซอร์วิสชาร์จคือค่าบริการที่ร้านบวกเพิ่มในบิลเพื่อแลกกับการบริการที่โต๊ะ ในไทยแทบทุกร้านคิด 10% ของยอดค่าอาหารและเครื่องดื่ม มันไม่ใช่ภาษีของรัฐ ไม่ได้บังคับให้ทุกร้านต้องเก็บ และไม่ใช่ทิป ถึงลูกค้าจำนวนมากจะเข้าใจแบบนั้น

ต้องแยกให้ออก เพราะสามอย่างนี้ทำงานต่างกัน

• VAT 7% คือภาษี ร้านเก็บได้ก็ต่อเมื่อจด VAT แล้ว (บังคับจดเมื่อรายได้เกิน ฿1.8 ล้านต่อปี) และต้องนำส่งกรมสรรพากร
• เซอร์วิสชาร์จ (ส่วนใหญ่ 10%) คือรายได้ของร้าน ร้านเลือกเองว่าจะเก็บไหม และเลือกเองว่าจะทำอะไรกับเงินก้อนนี้
• ทิป คือเงินที่ลูกค้าให้ด้วยความสมัครใจ ส่วนใหญ่ให้พนักงานคนใดคนหนึ่งหรือให้ทั้งทีม

ร้านดี ๆ จำนวนมากไม่เก็บเซอร์วิสชาร์จเลยแล้วตั้งราคาเมนูแบบสุทธิ ส่วนโรงแรมและร้านอาหารระดับบนแทบทุกที่เก็บ ทั้งสองแบบถูกต้องพอกัน ปัญหาเริ่มตอนที่ร้านเก็บแต่ไม่บอกลูกค้าให้ชัด

ร้านอาหารเก็บเซอร์วิสชาร์จได้ไหม กฎว่าไว้อย่างไร

ไม่มีกฎหมายชื่อ "กฎหมายเซอร์วิสชาร์จ" โดยตรง แต่มีกติกาสองชุดที่เกี่ยวข้อง

ต้องแจ้งก่อนลูกค้าสั่ง ตามกติกาการแสดงราคาสินค้าและบริการ หน่วยงานคุ้มครองผู้บริโภคระบุว่าร้านเก็บเซอร์วิสชาร์จได้ ถ้าแสดงอัตราไว้ชัดเจนล่วงหน้า ในเมนู ที่เคาน์เตอร์ หรือหน้าร้าน เป็นภาษาไทยที่อ่านง่าย ถ้าไม่ได้แสดงไว้ สคบ. ระบุว่าลูกค้าไม่จำเป็นต้องจ่าย และร้านที่ไม่แสดงราคาให้ชัดเจนมีโทษปรับไม่เกิน ฿10,000

10% คืออัตราที่ยอมรับกัน คำชี้แจงเดียวกันระบุว่า 10% เป็นอัตราที่ผู้บริโภคส่วนใหญ่รับรู้และยอมรับได้ และเปิดให้ลูกค้าที่โดนเก็บเกินกว่านั้นร้องเรียนได้ ร้านที่แอบคิด 12% ไม่ได้กำไรเพิ่มอะไร แค่ได้การทะเลาะกับลูกค้าที่เคาน์เตอร์มาแทน

ในทางปฏิบัติ แค่ใส่บรรทัดเดียวในเมนูทุกหน้า ทั้งเมนูกระดาษและเมนู QR ว่า "ราคานี้ยังไม่รวมเซอร์วิสชาร์จ 10% และ VAT 7%" ติดป้ายเล็ก ๆ ที่เคาน์เตอร์ และพิมพ์ข้อความเดียวกันในบิล ใช้เวลาห้านาที แต่ตัดปัญหาเรื่องเซอร์วิสชาร์จที่เจอบ่อยที่สุดทิ้งไปได้ทั้งหมด

เซอร์วิสชาร์จ คิดยังไง คู่กับ VAT 7%

ลำดับการคิดตายตัว เซอร์วิสชาร์จบวกบนยอดค่าอาหารและเครื่องดื่มก่อน จากนั้นคิด VAT บนยอดรวมที่บวกเซอร์วิสชาร์จแล้ว เพราะกรมสรรพากรวินิจฉัยว่า เซอร์วิสชาร์จของผู้ประกอบกิจการขายอาหารเป็นส่วนหนึ่งของค่าอาหาร จึงต้องรวมอยู่ในฐานภาษีมูลค่าเพิ่ม และคำวินิจฉัยเดียวกันยังให้นับเป็นรายได้ของกิจการที่ต้องเสียภาษีเงินได้ด้วย

โต๊ะที่สั่งอาหาร ฿1,000 จะออกมาแบบนี้

นี่คือความหมายของเครื่องหมาย ++ หลังราคาในเมนู คือราคาในเมนู บวกเซอร์วิสชาร์จ บวก VAT รวมแล้วคูณ 1.177 จานราคา ฿250++ ลูกค้าจ่ายจริง ฿294.25

อีกทางคือตั้งราคาสุทธิ ราคาในเมนูรวมทุกอย่างไว้แล้ว ถ้าอยากได้เงินเท่ากับเมนู ++ จาน ฿250 ต้องตั้งราคาสุทธิราว ฿294 ร้านได้เงินเท่ากัน ลูกค้าเห็นตัวเลขในเมนูสูงกว่าแต่บิลอ่านง่ายกว่า ถ้ากำลังจะปรับราคาเมนูไม่ว่าทางไหน ให้เริ่มจากเป้าต้นทุนอาหารด้วยเครื่องคำนวณราคาเมนูฟรี แล้วค่อยเลือกว่าจะแสดงราคาแบบไหน

มีสองกฎที่ควรให้ระบบคิดเงินจำแทน ไม่ใช่ให้แคชเชียร์จำ

1. ไม่มีบริการ ไม่เก็บเซอร์วิสชาร์จ ออร์เดอร์สั่งกลับบ้าน เดลิเวอรี และช่องทางพาร์ตเนอร์ที่แพลตฟอร์มกำหนดราคาเองไม่ควรมีเซอร์วิสชาร์จ ของฝากอย่างน้ำพริกกระปุกที่ขายหน้าร้านก็เหมือนกัน
2. คิด VAT บนฐานที่ถูก VAT ต้องคิดบนค่าอาหารบวกเซอร์วิสชาร์จ ไม่ใช่ค่าอาหารอย่างเดียว ถ้าคิดผิดลำดับ ทุกบิลจะเก็บ VAT ขาดไป และส่วนที่ขาดจะกลายเป็นต้นทุนของร้านตอนยื่นภาษี

ร้านเราควรเก็บเซอร์วิสชาร์จไหม

ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกร้าน แต่มีรูปแบบที่เห็นชัด

ร้านที่เหมาะกับการเก็บเซอร์วิสชาร์จ คือร้านที่มีบริการที่โต๊ะเต็มรูปแบบ พนักงานรับออร์เดอร์ เสิร์ฟตามคอร์ส และเก็บโต๊ะ ห้องอาหารในโรงแรมที่ลูกค้าคาดหวังอยู่แล้วและเงินกองกลางเซอร์วิสชาร์จเป็นส่วนหนึ่งของรายได้พนักงาน รวมถึงห้องจัดเลี้ยงและโต๊ะกลุ่มใหญ่

ร้านที่เหมาะกับราคาสุทธิ คือร้านที่ลูกค้าสั่งและรับของเองที่เคาน์เตอร์ ร้านกาแฟ ร้านอาหารในชุมชนที่แข่งกันด้วยราคาที่ลูกค้าเห็น และร้านที่ลูกค้าส่วนใหญ่สั่งผ่าน QR แล้วจ่ายที่เคาน์เตอร์ ซึ่งบริการที่โต๊ะน้อยลงจริง ๆ

จากนั้นลองคิดเป็นตัวเลขของร้านตัวเอง สมมติร้าน 60 ที่นั่งในกรุงเทพฯ มียอดขายอาหารและเครื่องดื่มทานที่ร้านเดือนละ ฿800,000 เซอร์วิสชาร์จ 10% คือเงินเดือนละ ฿80,000 หรือเกือบ ฿1 ล้านต่อปี เงินนี้จะไปเป็นรายได้ของพนักงานผ่านเงินกองกลาง หรือร้านขึ้นราคาเมนูราว 10% เพื่อจ่ายค่าแรงเท่าเดิมแล้วไม่ต้องมีบรรทัดนี้ในบิลก็ได้ ไม่ว่าแบบไหน ลูกค้าก็จ่ายค่าบริการอยู่ดี สิ่งที่ต่างคือวิธีแสดงราคา และพนักงานรู้สึกแค่ไหนว่าร้านที่ลูกค้าเต็มคือรายได้ที่เพิ่มขึ้นของตัวเอง

แบบที่ไม่เวิร์กคือเก็บเซอร์วิสชาร์จในร้านกาแฟที่ลูกค้าบริการตัวเอง แล้วงงว่าทำไมรีวิวพูดถึงเรื่องนี้

เงินเซอร์วิสชาร์จไปไหน แบ่งให้พนักงานยังไงให้แฟร์

เรื่องที่หลายคนไม่รู้คือ เซอร์วิสชาร์จเป็นรายได้ของร้านก่อน กรมสรรพากรนับเป็นรายได้ของกิจการและเป็นฐาน VAT เงินนี้กลายเป็นของพนักงานก็เพราะร้านตัดสินใจจ่ายออกไป

ร้านอาหารส่วนใหญ่ที่เก็บเซอร์วิสชาร์จจะแบ่งให้ทีมเกือบทั้งก้อนหรือทั้งก้อน และในธุรกิจโรงแรม เงินกองกลางเซอร์วิสชาร์จเป็นส่วนสำคัญของรายได้พนักงานมานานแล้ว ไม่มีสูตรตายตัว สิ่งที่สำคัญคือความแฟร์และการเขียนกติกาไว้ วิธีที่นิยมคือแบ่งตามแต้มของแต่ละตำแหน่ง ใช้ตัวเลข ฿80,000 จากตัวอย่างข้างบน กับทีม 14 คน

รวม 25 แต้ม เดือนนี้แต้มละ ฿3,200 รวมทุกคนได้ ฿80,000 พอดี ให้เฉลี่ยตามจำนวนวันทำงาน คนที่เริ่มงานกลางเดือนจะได้ส่วนของวันที่มาทำจริง ถ้าร้านหักเงินบางส่วนไว้ เช่น เป็นค่าจานแก้วแตก หรือเก็บสำรองไว้เดือนที่ยอดตก ให้เขียนไว้ในกติกาตั้งแต่แรก อย่ามาตัดสินใจทีหลัง

ฝั่งกฎหมายแรงงาน ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าเงินเซอร์วิสชาร์จของธุรกิจโรงแรมที่จ่ายให้พนักงาน ไม่เป็นค่าจ้างตามมาตรา 5 แห่ง พ.ร.บ.ประกันสังคม (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5734/2561) ส่วนการหักภาษี ณ ที่จ่าย หรือกรณีที่ร้านการันตีขั้นต่ำให้พนักงาน ขึ้นอยู่กับรายละเอียดของข้อตกลงแต่ละร้าน เรื่องนี้ควรคุยกับนักบัญชีให้จบก่อนจ่ายรอบแรก ไม่ใช่หลังจากนั้น

ทิปพนักงานกับเซอร์วิสชาร์จ คนละก้อนกัน

ในไทย การให้ทิปพนักงานร้านอาหารเป็นเรื่องปกติแต่ไม่ได้เยอะ ส่วนใหญ่เป็นเศษเหรียญหรือแบงก์ยี่สิบที่วางไว้ในถาดหลังกินอิ่ม พอบิลมีเซอร์วิสชาร์จ 10% แล้ว ลูกค้าหลายคนก็ไม่ให้ทิปเพิ่ม ซึ่งเข้าใจได้ และบางคนถามพนักงานตรง ๆ ว่าเงินเซอร์วิสชาร์จถึงมือพนักงานไหม

เตรียมคำตอบที่ตรงไว้ ถ้าร้านแบ่งเงินกองกลางให้ทีม ก็บอกไปเลย ใส่บรรทัดสั้น ๆ ในเมนูว่า "เซอร์วิสชาร์จทั้งหมดแบ่งให้ทีมงานของเรา" ทั้งตรงไปตรงมาและดีต่อบรรยากาศในร้าน ถ้าร้านไม่ได้แบ่ง ก็อย่าใช้คำที่ทำให้ลูกค้าเข้าใจแบบนั้น และแยกทิปออกจากเซอร์วิสชาร์จเสมอ ทิปที่ลูกค้าให้พนักงานเป็นของคนนั้นหรือของทีมตามกติกาทิปของร้าน ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของกองกลางเซอร์วิสชาร์จ เว้นแต่พนักงานตกลงร่วมกันแล้ว

ตั้งค่าให้ระบบทำงานแทนคน

เซอร์วิสชาร์จมักพังที่เรื่องเล็ก ๆ บิลสั่งกลับบ้านที่โดนบวก 10% บรรทัด VAT ที่คิดผิดฐาน แคชเชียร์ยกเว้นเซอร์วิสชาร์จให้ลูกค้าประจำโดยไม่มีใครรู้ว่าใครทำและทำทำไม และเงินกองกลางสิ้นเดือนที่ไม่มีใครกระทบยอดได้

ใน Papaya POS กติกาพวกนี้อยู่ในหน้าตั้งค่า ไม่ได้อยู่ในหัวใคร ตั้งเซอร์วิสชาร์จครั้งเดียว จะเป็นเปอร์เซ็นต์หรือจำนวนเงินคงที่ก็ได้ แล้วเลือกว่าใช้กับช่องทางไหน ค่าเริ่มต้นจะไม่คิดกับออร์เดอร์สั่งกลับบ้าน เดลิเวอรี และพาร์ตเนอร์อยู่แล้ว รายการอย่างน้ำเปล่าขวดหรือของฝากตั้งเป็นรายการยกเว้นได้ ค่าเริ่มต้นของระบบคิด VAT บนค่าอาหารบวกเซอร์วิสชาร์จ และแต่ละสาขาเลือกได้ว่าจะตั้งราคาแบบรวม VAT หรือแยก VAT เวลาแยกบิลตามรายการ แต่ละส่วนจะมีเซอร์วิสชาร์จของตัวเองติดไปด้วย รวมถึงตอนที่ลูกค้าแยกบิลจ่ายเองผ่านระบบสั่งอาหารด้วย QR ซึ่งลูกค้าจะเห็นบรรทัดเซอร์วิสชาร์จในบิลก่อนจ่าย

ถ้าจะยกเว้นเซอร์วิสชาร์จให้โต๊ะเดียว กดครั้งเดียวที่ POS และระบบบันทึกไว้ในประวัติการทำรายการของออร์เดอร์ว่าใครเป็นคนลบและลบเมื่อไหร่ ค่าเริ่มต้นพนักงานทั่วไปทำได้ ถ้าอยากให้เฉพาะผู้จัดการทำได้ ก็ตั้งบทบาทแบบกำหนดเองแล้วปิดสิทธิ์นี้ ทิปถูกบันทึกแยกไว้กับการชำระเงิน ไม่ปนกับเซอร์วิสชาร์จ เงินทิปกับเงินกองกลางจึงไม่กลายเป็นตัวเลขเดียวกัน และสำหรับห้องอาหารในโรงแรมที่ใช้ Cloudbeds เซอร์วิสชาร์จแบบเปอร์เซ็นต์จะติดไปกับบิลตอนชาร์จเข้าห้องพักด้วย

ข้อจำกัดที่ต้องบอกตรง ๆ คือ Papaya บันทึกเซอร์วิสชาร์จไว้ทุกบิล แต่จะแบ่งเงินกองกลางยังไงเป็นกติกาของร้าน และจ่ายผ่านระบบเงินเดือนของร้านเอง ระบบช่วยให้ตัวเลขสะอาด ส่วนความแฟร์เป็นการตัดสินใจของเจ้าของร้าน

เช็กลิสต์เซอร์วิสชาร์จ 5 ข้อ

1. ตัดสินใจว่าจะใช้ราคา ++ พร้อมเซอร์วิสชาร์จ หรือราคาสุทธิ แล้วเขียนเหตุผลไว้
2. ถ้าเก็บ ให้แสดงอัตราในเมนูทุกหน้า ทั้งเมนูกระดาษและเมนู QR ที่เคาน์เตอร์ และในบิล
3. เช็กว่าระบบบวก 10% เฉพาะออร์เดอร์ทานที่ร้าน และคิด VAT บนค่าอาหารบวกเซอร์วิสชาร์จ
4. เขียนกติกาการแบ่ง (ใครได้ กี่แต้ม หักอะไรไว้บ้าง) แล้วให้พนักงานเก็บไว้คนละชุด
5. ทุกสิ้นเดือน ดึงยอดเซอร์วิสชาร์จรวมจากรายงาน จ่ายตามกติกา และเก็บไฟล์คำนวณไว้กับเงินเดือน

คำถามที่พบบ่อย

10% คือคำสัญญา ไม่ใช่แค่บรรทัดในบิล

เซอร์วิสชาร์จดูเหมือนเรื่องตั้งราคา แต่ลูกค้าอ่านมันเป็นคำสัญญา ว่ามีคนดูแลโต๊ะเขาจริง และ 10% นั้นไปถึงมือคนที่ดูแลเขา ร้านมีปัญหาก็ตอนที่ซ่อนค่าบริการไว้ ตอนที่เซอร์วิสชาร์จไปโผล่ในบิลสั่งกลับบ้าน หรือตอนที่พนักงานรู้ทีหลังว่าเงินไม่เคยถึงมือตัวเอง เพราะฉะนั้นให้ตัดสินใจอย่างตั้งใจ เก็บเฉพาะที่มีบริการที่โต๊ะ แจ้งให้ลูกค้าเห็นก่อนสั่ง คิด VAT ให้ถูกลำดับ และเขียนไว้ว่าใครได้เท่าไหร่ ถ้าอยากให้เมนูเรียบง่ายกว่า ก็ตั้งราคาสุทธิแล้วไม่ต้องเก็บเลย ทั้งสองแบบตรงไปตรงมาพอกัน แบบเดียวที่ไม่เวิร์กคือแบบที่ไม่มีใครอธิบายได้