เครื่อง POS ร้านอาหาร: ต้องซื้ออะไรบ้าง ราคาเท่าไหร่

เวลาจะเปิดร้าน คำถามแรกที่คนถามมักเป็น เครื่อง POS ร้านอาหาร ควรซื้อรุ่นไหน คำถามนี้เก่าไปประมาณสิบปีแล้ว เพราะทุกวันนี้ซอฟต์แวร์ POS ส่วนใหญ่ทำงานบนเบราว์เซอร์ สิ่งที่ต้องมีจึงไม่ใช่ตู้ POS เฉพาะทางราคาสี่ห้าหมื่น แต่เป็นจอที่ร้านคุณมีอยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็น iPad แท็บเล็ต Android มือถือพนักงาน หรือโน้ตบุ๊กเก่าในห้องหลังร้าน ทั้งหมดเปิดหน้าเดียวกันและเป็น POS ตัวเดียวกัน

ข่าวดีคือมันช่วยงบเปิดร้านได้เยอะ ข่าวที่ต้องรู้คือความเสี่ยงย้ายที่ไปอยู่ที่อื่น จอกลายเป็นชิ้นที่ถูกและเปลี่ยนง่ายที่สุด ส่วนชิ้นที่ตัดสินว่าคืนวันศุกร์จะราบรื่นหรือติดขัด คือเครื่องพิมพ์ เครื่องรูดบัตร และเน็ตในร้าน สามชิ้นที่คนซื้อทีหลังสุดและคิดถึงน้อยที่สุด บทความนี้ไล่ให้ครบทุกชิ้น พร้อมราคาจริงเป็นบาท เรียงตามลำดับที่สำคัญจริง

เครื่อง POS ร้านอาหาร จริง ๆ มีกี่ชิ้น

หกชิ้น และมีแค่สองชิ้นที่เป็นจอ

1. อะไรก็ได้ที่รับออร์เดอร์ได้ แท็บเล็ต มือถือ โน้ตบุ๊ก หรือมือถือของลูกค้าเองถ้าใช้ ระบบสั่งผ่าน QR นับตามจุดรับออร์เดอร์ ไม่ใช่ตามจำนวนพนักงาน
2. เครื่องพิมพ์ใบเสร็จที่จุดคิดเงิน สำหรับบิลลูกค้าและรายงานปิดร้าน
3. ทางส่งใบสั่งเข้าครัว เครื่องพิมพ์ที่หน้าครัว หรือจอ KDS อย่างใดอย่างหนึ่ง ปกติไม่ต้องมีทั้งคู่
4. เครื่องรูดบัตร ในไทยคือเครื่อง EDC ซึ่งอาจแถมมากับแพ็กเกจอยู่แล้ว
5. ที่เก็บเงินสด ลิ้นชักที่เด้งออกเองเมื่อปิดบิล
6. เน็ตที่ไม่หลุด รายการเดียวที่ไม่เคยโผล่มาในใบเสนอราคา

สังเกตว่ามีอะไรที่ไม่ได้อยู่ในรายการนี้ นั่นคือคอมพิวเตอร์ POS เฉพาะทาง ถ้าคิดค่าบริการเป็นรายเดือนต่อสาขาแบบ แพ็กเกจของ Papaya จำนวนเครื่องและจำนวนออร์เดอร์ไม่จำกัด เพิ่มแท็บเล็ตตัวที่สามที่บาร์ก็จ่ายแค่ค่าแท็บเล็ต ไม่ใช่ค่าไลเซนส์เพิ่ม จุดนี้คือเหตุผลที่รายการอุปกรณ์สั้นลงขนาดนี้ และควรถามให้ชัดกับทุกเจ้าก่อนเทียบราคา เพราะการคิดไลเซนส์ต่อเครื่องทำให้ต้นทุนร้านที่คนแน่นบานปลายแบบเงียบ ๆ

iPad ฿16,900 กับแท็บเล็ต Android ฿6,990 ต่างกันตรงไหน

iPad รุ่นปัจจุบันเริ่มที่ ฿16,900 บน Apple ประเทศไทย สำหรับรุ่น 128GB Wi-Fi ส่วน Samsung Galaxy Tab A9 ราคา ฿6,990 ทั้งสองเปิดเบราว์เซอร์ตัวเดียวกันและรัน POS ตัวเดียวกัน บนกระดาษแท็บเล็ต Android ชนะไป ฿9,910 จบเรื่อง

แต่ในร้านจริงไม่ง่ายแบบนั้น iPad คุ้มค่าส่วนต่างในสามเรื่อง ความสว่างของจอ เพราะจอมัวอ่านไม่ออกบนโต๊ะริมนอกตอนบ่ายสอง ความทนของตัวเครื่อง เพราะเครื่องที่คนสิบสองคนจับด้วยมือเปียกทั้งคืนเจอหนักกว่าที่คิด และอายุการอัปเดต เพราะแท็บเล็ตที่หยุดได้อัปเดตระบบปฏิบัติการ สุดท้ายจะเปิดเบราว์เซอร์รุ่นใหม่ไม่ได้ นั่นคือรอบเปลี่ยนเครื่อง ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายครั้งเดียว

หลักคิดที่ตรงไปตรงมาจึงอยู่ที่การใช้งาน ไม่ใช่ที่แบรนด์ ซื้อเครื่องดีไว้จุดที่คนถือทั้งคืน ซื้อเครื่องถูกไว้จุดที่มันวางบนแท่นเฉย ๆ ร้านนั่งทาน 30 ที่นั่งที่มีจุดคิดเงินหนึ่งจุดและเครื่องถือรับออร์เดอร์ที่โต๊ะอีกหนึ่งเครื่อง ควรซื้อ iPad หนึ่งกับ Android หนึ่ง ไม่ใช่ซื้อสองเครื่องเหมือนกันทั้งคู่

ทางเลือกที่สามคือเครื่อง POS Android แบบออลอินวันที่มีเครื่องพิมพ์ในตัว เช่น Sunmi T2 ราคา ฿16,700 วางบนเคาน์เตอร์แล้วเรียบร้อย เสียบปลั๊กเดียวจบแทนสามเส้น ข้อเสียคือเวลาชิ้นใดชิ้นหนึ่งเสีย คุณไม่มีจุดคิดเงินเลย และเครื่องพิมพ์ในตัวมักเป็นชิ้นที่เสียก่อน

เครื่องพิมพ์ใบเสร็จ คือชิ้นที่คนประเมินต่ำที่สุด

นี่คือจุดที่รายการอุปกรณ์ราคาประหยัดกลายเป็นบริการที่แย่

เครื่องพิมพ์ความร้อน 80 มม. ต่อ USB ราคาราว ฿2,500 พิมพ์ใบเสร็จได้ดีพอ ส่วนเครื่องพิมพ์ที่ต่อเครือข่ายและรับงานจากคลาวด์ได้เอง เช่น Star TSP143 ที่ขายในไทยราว ฿11,500 แพงกว่ากันสี่เท่าครึ่ง ส่วนต่างไม่ได้อยู่ที่คุณภาพงานพิมพ์ แต่อยู่ที่ว่าเครื่องพิมพ์ฟังคำสั่งจากใคร

เครื่องพิมพ์ USB เป็นอุปกรณ์ต่อพ่วงของเครื่องเดียว มันพิมพ์เมื่อเครื่องนั้นเปิดอยู่ ปลดล็อกอยู่ และสายยังเสียบอยู่ ส่วนเครื่องพิมพ์แบบต่อเน็ตจะคุยกับระบบเองและดึงงานของมันมาพิมพ์ ใบสั่งจึงออกเมื่อพนักงานกดยิงคอร์สจากมือถือที่โต๊ะเก้า เมื่อผู้จัดการสั่งพิมพ์ซ้ำจากห้องหลังร้าน และเมื่อแท็บเล็ตที่รับออร์เดอร์แบตหมดอยู่ในกระเป๋ากันเปื้อนของใครคนหนึ่ง

ความต่างนี้สำคัญที่เดียว และเป็นที่ที่แพง ใบเสร็จลูกค้าออกช้าไปสามสิบวินาทีคือเรื่องเล็ก ใบสั่งเข้าครัวที่ไม่ออกเลยคือโต๊ะที่ลุกหนี ทางที่เข้าท่าจึงเป็นเครื่องถูกที่เคาน์เตอร์ขายกลับบ้าน เครื่องต่อเน็ตที่หน้าครัว และตั้งกลุ่มเครื่องพิมพ์ให้ของร้อน ของเย็น และเครื่องดื่ม ออกตรงจุดที่คนทำมันยืนอยู่

Papaya POS สั่งพิมพ์ผ่านเครื่อง Star Micronics แบบคลาวด์ และแสดงสถานะเครื่องพิมพ์แต่ละตัวในหน้าจัดการ กระดาษหมดหรือเครื่องหลุดจึงเห็นก่อนที่ครัวจะตะโกนเรียก สำหรับลูกค้าในไทย แพ็กเกจแถมเครื่อง EDC และเครื่องพิมพ์หนึ่งตัว ส่วนแพ็กเกจสูงสุดแถมสองตัว ซึ่งปกติพอดีกับจุดคิดเงินและหน้าครัว

ลูกค้าจ่าย QR เกือบหมด ยังต้องมีลิ้นชักเก็บเงินไหม

ลิ้นชักยังต้องมี แต่เครื่องคิดเงินแบบเก่าไม่ต้องแล้ว

เครื่องคิดเงินแบบตั้งโต๊ะที่ทำได้แค่รวมยอดกับพิมพ์บิล จบบทบาทไปแล้วจริง ๆ เพราะวันที่คุณอยากดูยอดขายแยกตามเมนู อยากได้รายงานต้นทุนอาหาร หรืออยากเห็นออร์เดอร์เดลิเวอรีบนจอเดียวกัน เครื่องแบบนั้นกลายเป็นข้อจำกัดทันที สิ่งที่ยังอยู่คือตัวลิ้นชัก และลิ้นชักถูก รุ่น Maken MK-420 ราคา ฿1,930 ก่อน VAT และเสียบเข้ากับเครื่องพิมพ์ใบเสร็จ ไม่ได้เสียบกับ POS จึงยังทำงานได้ไม่ว่าเครื่องไหนจะเป็นคนปิดบิล

แต่อย่าตั้งขนาดเงินทอนไว้แบบปี 2559 ทุกวันนี้คนไทยจ่าย QR เป็นหลัก PromptPay เดินอยู่ที่ กว่า 74 ล้านรายการต่อวัน และในร้านกลางกรุงเทพส่วนใหญ่ เงินสดเป็นสัดส่วนน้อยของจำนวนบิล นั่นไม่ได้แปลว่าไม่มีเงินสดเลย ใครเคยทำร้านในซอยรู้ความต่างข้อนี้ดี มันแปลว่าเงินทอนน้อยลง เวลานับปิดร้านสั้นลง และถ้า PromptPay กับเครื่องรูดบัตรลงระบบเดียวกันกับ POS ยอดปิดร้านจะกระทบกันเองแทนที่จะต้องมานั่งทำสเปรดชีตตอนเที่ยงคืน

เครื่องรูดบัตร EDC กับคำว่า "แถมฟรี" หมายถึงอะไร

เครื่อง EDC ถ้าซื้อขาดก็หลายพันบาท ถ้าเช่าก็เป็นค่ารายเดือนบวกค่าธรรมเนียมต่อรายการ เพราะอย่างนั้น "แถมเครื่องฟรี" จึงเป็นของแถมที่มีมูลค่าจริงในตลาด POS ไทย และเป็นของที่ควรอ่านให้ละเอียดด้วย

แพ็กเกจของ Papaya ในไทย Starter ฿1,490 และ Pro ฿2,490 ต่อสาขาต่อเดือน แถมเครื่อง EDC หนึ่งเครื่องและเครื่องพิมพ์หนึ่งตัว ส่วน Pro AI ที่ ฿5,000 แถมเครื่องพิมพ์ตัวที่สอง คำว่าฟรีในที่นี้หมายถึงตัวเครื่องไม่ใช่เงินก้อนที่ต้องลงทุน ส่วนค่าธรรมเนียมรับชำระยังคิดทุกรายการ และค่าธรรมเนียมคือตัวเลขที่โตตามยอดขายของคุณ ในขณะที่ค่าบริการรายเดือนไม่โต เวลาเทียบเจ้าต่าง ๆ จึงควรเทียบเรตค่าธรรมเนียมก่อน แล้วค่อยเทียบของแถม เรื่องนี้เราแยกคิดให้ครบแล้วใน ต้นทุนจริงของโปรแกรม POS ฟรี

ระบบคิดเงินร้านอาหารล่ม เพราะเน็ต ไม่ใช่เพราะเครื่อง

ถามเจ้าของร้านคนไหนที่เคยเจอวันเสาร์แย่ ๆ ก็ได้ แทบไม่มีใครตอบว่าเป็นเพราะแท็บเล็ต ระบบคิดเงินร้านอาหารที่ดีแค่ไหนก็ทำงานได้ไม่ดีกว่าเน็ตที่มันวิ่งอยู่บน

สามข้อนี้ครอบคลุมเกือบทั้งหมด ต่อเครื่องพิมพ์ด้วยสาย LAN ไม่ใช่ Wi-Fi เพราะเครื่องพิมพ์ที่วิ่งสลับตัวปล่อยสัญญาณจะพลาดใบสั่งเป็นครั้งคราว และไม่มีใครรู้สาเหตุไปอีกเป็นสัปดาห์ แยก Wi-Fi ของระบบร้านออกจากของลูกค้า ไม่ให้คนเต็มร้านที่นั่งดูคลิปมาแย่งช่องทางกับใบสั่งเข้าครัว มีเน็ต 4G สำรอง ทั้งเราเตอร์ใส่ซิมหรือมือถือพนักงานหนึ่งเครื่องที่แชร์ฮอตสปอตได้ พร้อมโน้ตแปะไว้ว่าอยู่ตรงไหน

แล้วทดสอบสิ่งที่ทุกเจ้าเคลมแต่น้อยเจ้าที่โชว์ให้ดู ถอดเน็ตกลางช่วงขาย ลองรับออร์เดอร์ ยิงเข้าครัว รับเงินสด แล้วดูว่าอะไรตามขึ้นมาให้เองตอนเน็ตกลับ เช็กลิสต์เลือกระบบ POS ไล่การทดสอบข้อนี้ไว้ละเอียดกว่านี้ ตั้งงบเราเตอร์ดี ๆ กับตัวปล่อยสัญญาณหนึ่งตัวไว้ ฿3,000 ถึง ฿6,000 สำหรับร้านเล็ก และ ฿8,000 ถึง ฿12,000 สำหรับร้านสองชั้น ถือเป็นประกันที่ถูกที่สุดในรายการนี้

ชุดอุปกรณ์และราคาจริง 3 ขนาดร้าน

คนส่วนใหญ่ถามว่า POS ราคาเท่าไหร่ แล้วได้ตัวเลขค่าบริการรายเดือนกลับมา แต่ตัวเลขที่ต้องเตรียมเงินก้อนคือค่าอุปกรณ์ ซึ่งหน้าตาเป็นแบบนี้

เคาน์เตอร์ขายกลับบ้านหรือคาเฟ่เล็ก จุดคิดเงินเดียว แท็บเล็ตหนึ่งเครื่อง ฿6,990 ลิ้นชัก ฿1,930 ส่วนเครื่องพิมพ์กับเครื่อง EDC มาในแพ็กเกจ รวมเงินที่ควักจริง ราว ฿8,920 ถ้าเจ้าของมี iPad อยู่แล้วก็เหลือ ฿1,930

ร้านนั่งทาน 30 ที่นั่ง iPad ฿16,900 ที่จุดคิดเงิน แท็บเล็ต ฿6,990 อีกหนึ่งเครื่องสำหรับรับออร์เดอร์ที่โต๊ะ เครื่องพิมพ์ที่แถมมาวางที่หน้าครัว เครื่องพิมพ์ต่อเน็ตอีกตัว ฿11,500 สำหรับครัว ลิ้นชัก ฿1,930 และค่าเน็ตในร้าน ฿4,000 รวม ราว ฿41,300 ถ้าตัด iPad ออกใช้ Android ทั้งสองเครื่อง เหลือ ฿31,400

ร้าน 80 ที่นั่ง สองชั้น มีบาร์ แท็บเล็ตสี่เครื่อง ผสม iPad หนึ่งกับ Android สาม ราว ฿37,870 เครื่องพิมพ์ต่อเน็ตเพิ่มสองตัว ฿23,000 ลิ้นชักสองใบ ฿3,860 และค่าเน็ตกับเดินสาย ฿10,000 รวม ราว ฿74,700

เอาตัวเลขสุดท้ายไปเทียบกับทางเลือกอื่น ตู้ self order kiosk เครื่องเดียวในไทย ราคาราว ฿122,600 แปลว่าคุณลงอุปกรณ์ให้ร้าน 80 ที่นั่งสองชั้น สี่จุดรับออร์เดอร์ สามจุดพิมพ์ ได้ครบทั้งร้าน ด้วยเงิน 60% ของตู้เดียว

อะไรที่ควรซื้อทีหลัง หรือไม่ต้องซื้อเลย

• จอ KDS แทนเครื่องพิมพ์ครัวตัวที่สอง จอ ฿5,000 แขวนผนังเปิด KDS บนเบราว์เซอร์ แทนเครื่องพิมพ์กับกองกระดาษได้ ถ้ามีมุมแห้งและปลั๊กไฟ แต่ในครัวที่ร้อน เปียก และแคบ กระดาษยังชนะ
• เครื่องถือคนละเครื่อง เครื่องถือสองเครื่องใช้ร่วมกันบวก QR บนโต๊ะทุกโต๊ะ มักดีกว่าซื้อหกเครื่อง เพราะมือถือของลูกค้าคือจุดรับออร์เดอร์ที่คุณไม่ต้องซื้อ
• ตู้คีออส จนกว่าคิวจะพิสูจน์ ตู้คุ้มค่าในร้านเคาน์เตอร์ที่คนเยอะและมีคิวจริง นอกจากนั้นแทบไม่คุ้ม
• ขาตั้งหรือชุดอุปกรณ์ติดแบรนด์ ขาตั้งแท็บเล็ตอลูมิเนียม ฿1,200 ทำงานเดียวกับตัว ฿6,000 ที่มีโลโก้
• อะไรที่เอาไปใช้อย่างอื่นไม่ได้ ถ้าอุปกรณ์ใช้ได้กับซอฟต์แวร์เจ้าเดียว คุณไม่ได้ซื้ออุปกรณ์ แต่จ่ายค่าย้ายระบบล่วงหน้าไปแล้ว นี่คือเหตุผลทั้งหมดที่ควรยืนยันเลือก ระบบ POS ที่ทำงานบนเบราว์เซอร์ วันที่เปลี่ยนซอฟต์แวร์ จอยังใช้ต่อได้

คำถามที่พบบ่อย

ซื้อเน็ตก่อน ซื้อจอทีหลัง

เรื่องอุปกรณ์กลับข้างไปเงียบ ๆ เมื่อสิบปีก่อนตู้ POS คือของที่ต้องซื้อ แล้วซอฟต์แวร์แถมมากับเครื่อง ทุกวันนี้ซอฟต์แวร์คือค่าบริการรายเดือน ส่วนเครื่องคือจออะไรก็ได้ที่คุณเปิดระบบใส่ แปลว่าเงินก้อนที่เคยต้องจ่ายให้ตู้ เฉพาะทาง เป็นเงินที่ไม่ต้องจ่ายอีกแล้ว

ถ้าอย่างนั้นก็ใช้มันให้ถูกลำดับ จัดเน็ตในร้านให้ดีก่อน เพราะนั่นคือสิ่งที่ทำให้ บริการล่มจริง ๆ เลือกเครื่องพิมพ์ที่ยืนได้ด้วยตัวเอง เพราะใบสั่งเข้าครัวที่ต้อง รอให้แท็บเล็ตของใครคนหนึ่งตื่นอยู่ ไม่นับว่าเป็นระบบ แล้วค่อยซื้อจอที่ถูกที่สุด เท่าที่ทนสภาพร้านคุณได้ โดยเอาเครื่องดีไปไว้ในมือคนที่ถือมันทั้งคืน ถ้าเจอเจ้าไหนบอกว่าต้องใช้เครื่องของเขาเท่านั้นระบบจึงจะทำงาน คุณได้รู้อะไรบางอย่างเกี่ยวกับเจ้านั้นแล้ว